Ders çalışma programı nasıl hazırlanır?

Program bir takvim değil, bir bütçedir. Kutuları doldurmadan önce cevaplanması gereken tek soru var: bu hafta gerçekten kaç saatin boş?

Ders çalışma programı hazırlama işi çoğu öğrencide aynı biçimde başlar: boş bir kâğıt, cetvel, yedi sütun. Saatler tek tek yazılır, renkli kalemle çerçevelenir, duvara asılır. İki gün sonra programa bakılmaz olur. Üçüncü haftada kâğıt zaten orada değildir.

Bunun sebebi tembellik değil. Sebep şu: program bir takvim sanılıyor, oysa bir bütçe. Takvim yaparken saatleri sen yaratırsın gibi gelir — kâğıtta yer var, yazarsın. Bütçe yaparken ise elinde belli bir miktar vardır ve onu bölüştürürsün. Elinde olmayan parayı harcayamazsın; elinde olmayan saati de dolduramazsın.

Program neden ilk hafta çöküyor?

Çünkü program yazılırken kullanılan sayı, ölçülmüş değil hayal edilmiş bir sayıdır. Kâğıdın başına oturan öğrenci kendine "günde 6 saat çalışırım" der. Bu cümledeki 6, geçen haftanın verisi değildir; olmak istediği kişinin sayısıdır.

Verimli ders çalışma programı arayışının çoğu burada tıkanıyor. Program yanlış değil, girdisi yanlış. Yanlış girdiyle hazırlanan program ilk hafta çökmekle kalmıyor; çöktüğü için kendine dair kötü bir cümle de bırakıyor. Bu ikinci hasar birincisinden daha uzun kalıcı.

Bir de şu var: çöken program bir daha yazılırken genelde daha sıkı yazılır. "Bu sefer ciddiyim" diye saatler artırılır. Aynı hata büyütülerek tekrarlanır.

Önce bütçeni ölç: haftada kaç saatin var?

Doğru sıra tersine işler. Önce ölçüm, sonra bölüşüm, en sonda kutular.

Bir hafta program yapma. Sadece ölç. Ne çalışırsan çalış, ne zaman çalışırsan çalış — yalnızca gerçekten masada geçen, gerçekten çalışılan süreyi kaydet. Telefona bakılan on dakika o sürenin içinde değildir. Bu ayrımı günde kaç saat ders çalışmalı yazısında ayrıntılı anlatmıştık: masada geçen süre ile gerçek süre çoğu öğrencide iki kattan fazla ayrışıyor.

Haftanın sonunda elinde tek bir sayı olur. Diyelim 19 saat. İşte bütçen bu. Programa yazacağın sayı da bu — hatta bunun bir tık altı.

• Ölçtüğün sayının %80'iyle başla. 19 saat ölçtüysen programa 15 saat yaz. Sebep basit: ölçtüğün hafta normal bir haftaydı, ama her hafta normal değildir. Hasta olursun, misafir gelir, ödev çıkar.
• Sabit işleri önce düş. Okul, servis, kurs, yemek, uyku. Kalan boşluk senin oynayabileceğin alan — programın ancak orada var olabilir.
• Hafta içi ve hafta sonu ayrı bütçelerdir. Tek ortalama yazmak, hafta içini şişirip hafta sonunu boş bırakır.
• Bütçe büyür. Üç hafta sonra yeniden ölç. 15 saat rahat tutuyorsa 17'ye çık. Büyüme ölçümle gelsin, temenniyle değil.

Uzun vadeli bir hedefin varsa bu sayı sana bir şey daha verir: haftalık bütçeni sınava kalan hafta sayısıyla çarpınca elinde toplam bir rakam olur. Geri sayım sayfası kaç gün kaldığını gösteriyor — ama o sayıya korkmak için değil, çarpma işlemi için bak. "15 saat × 34 hafta" cümlesi, "az kaldı" cümlesinden hem daha doğru hem daha kullanışlıdır.

Saati derslere nasıl bölersin?

Elde bir bütçe olunca ikinci soru geliyor: bu saat hangi derse gidecek?

En yaygın cevap şu: "en zayıf olduğum derse en çok saati veririm." Kulağa adil geliyor ama çoğu zaman yanlış çıkıyor. Çünkü zayıf ders, saatin karşılığını en yavaş veren ders olabilir. Sıfırdan başlanan bir konuya haftada 6 saat verip 1 net kazanmakla, orta seviyedeki bir derse 3 saat verip 3 net kazanmak arasında fark var.

Ölçü şu olmalı: saat başına kaç net. Bir dersi seçerken üç şeye bak:

• Sınavdaki ağırlığı. 40 soruluk bir dersle 6 soruluk bir ders aynı saati hak etmez. YKS çalışma programı hazırlarken bu tek başına sıralamanın yarısını belirler.
• Şu anki seviyen. Yüzde 40'ta olan bir ders, yüzde 5'te olandan daha hızlı yükselir. Alt basamaklar hep daha diktir.
• Konunun tekrar ihtiyacı. Bazı dersler unutulmamak için düzenli az saat ister (kelime, formül); bazıları seyrek ama uzun blok ister (problem çözme).

Pratik bir bölüşüm şöyle görünür: bütçenin kabaca yarısı geri dönüşü yüksek iki–üç derse, üçte biri sınavda ağırlığı olan ama seni yormayan derslere, kalanı da zayıf derse ayrılır. Zayıf ders programdan düşmez — ama haftanın merkezine de oturmaz.

Bloklarını ne kadar uzun tutacağın ayrı bir soru; onu pomodoro kaç dakika olmalı yazısında ele aldık. Kısaca: çok kısa bloklarda ısınmaya, çok uzun blokta yorgunluğa ödeme yapıyorsun.

Kutuları doldurma sırası

Şimdi kâğıda geçebiliriz. Kutular rastgele değil, üç turda dolar:

• Tur 1 — Çapa dersler. Yeri değişmeyecek olanlar önce yazılır: kursun olduğu saat, denemenin günü, her sabah yaptığın kelime tekrarı. Bunlar haftanın direkleri. Etraflarına inşa edilir.
• Tur 2 — Esnek dersler. Kalan boşluklara, bölüşüm oranına göre yerleştirilir. Esnek olanı esnek yere koy: soru çözümü sabah da olur akşam da, ama yeni konu öğrenmek yorgun saate konmaz.
• Tur 3 — Boşluk payı. Ve bu tur atlanmaz.

%20 boşluk payı zorunludur. Bütçen 15 saatse programa 12 saat yaz, 3 saati boş bırak. Bu boşluk tembellik payı değil, telafi payı. Salı günü tutmayan iki saat, cumartesinin boş kutusuna taşınır. Boşluk payı olmayan bir program, ilk aksamada matematiksel olarak çöker — çünkü kaçan saatin gidecek yeri yoktur.

Bir de şu küçük kural: kutulara ders adı değil, iş adı yaz. "Matematik" değil, "Türev — 30 soru". Ders adı yazılan kutu, karşısına oturunca "ne yapacaktım?" sorusunu doğurur ve o soru on beş dakika yer.

Boş haftalık program şablonu

Aşağıdaki ders çalışma programı şablonu doğrudan burada doldurulabilir: kutulara tıklayıp yazabilir, sonra yazdırabilir ya da boş hâlini bilgisayarına indirebilirsin. Kayıt, üyelik, indirme sayfası yok.

Şablonu iki nüsha kullanmak işe yarar: biri plan, biri gerçekleşen. Hafta sonunda ikisini yan yana koyduğunda, yazının başındaki görselin sana ait hâlini görürsün.

Program bozulduğunda ne yapmalı?

Bozulacak. Bu bir ihtimal değil, programın doğası. Asıl mesele bozulunca ne yapıldığı.

En sık görülen hata şu: program aksayınca baştan yazılır. Pazar akşamı yeni bir kâğıt, yeni renkler, yeni saatler. Bu, program yapmak gibi hissettiren ama aslında hiçbir şey öğretmeyen bir döngü. Çünkü eski programın neden tutmadığı hiç incelenmemiş oluyor.

Yerine haftada bir, on beş dakikalık bir gözden geçirme koy. Üç soru yeter:

• Hangi kutular hep tuttu? Onlara dokunma. Haftanın omurgası onlar.
• Hangi kutu hiç tutmadı? Bir kutu üç hafta üst üste tutmadıysa sorun disiplinde değil, kutunun yerinde. Ya saati yanlış, ya işi fazla büyük. Küçült ya da taşı.
• Bütçe doğru muydu? Yazdığın saatin kaçta kaçı oldu? Yüzde 70'in altındaysa gelecek hafta daha az yaz. Az yazmak geri adım değil; tutan program, tutmayan programdan her zaman iyidir.

Bu üç soru programı canlı bir belgeye çevirir. Bir ay sonra elindeki şey artık senin haftanı bilen bir program olur — kimsenin şablonu değil.

Yapay zekâya program yaptırmak işe yarar mı?

Son bir yılda en çok sorulan sorulardan biri bu: yapay zeka ile ders çalışma programı hazırlanır mı?

Dürüst cevap: verinin kalitesi kadar. Yapay zekâ bir bölüşüm makinesidir; ona ne verirsen ona göre böler. "Bana YKS programı yap" dersen, elinde senin haftana dair hiçbir bilgi olmadığı için ortalama bir öğrenci varsayar ve o varsayıma göre yazar. Sonuç, internetteki yüzlerce hazır programdan biri olur — güzel görünür, sana ait olmaz.

Aynı şeyi şöyle sorarsan sonuç değişir: "Ölçtüm, haftada 14 saatim var. Salı ve perşembe kursum var. Matematik netim 12, biyoloji 8, kimya 3. Bu 14 saati nasıl bölerim?" Şimdi elinde gerçek girdi vardır ve bölüşüm işe yarar.

Kısacası yapay zekâ ölçümün yerine geçmez, ölçümden sonra devreye girer. Ölçüm olmadan üretilen program başkasının programıdır — üstünde senin adın yazsa bile.

Toparlarsak

Ders çalışma programı hazırlamanın sırası şu: ölç, böl, doldur, revize et. Kâğıt en son gelir. Ve program tutmadığında sorulacak ilk soru "neden disiplinsizim" değil, "bütçeyi doğru mu ölçtüm" olmalı.